Verhaal

Pepernoten en kruidnoten horen traditioneel bij de Sinterklaasviering op 5 december. De kleine gekruide koekjes zijn echter ouder dan hun band met het decemberfeest. En een van de oudste pepernootrecepten die we kennen stamt uit een Utrechts kookboek!

Auteur: Mariëlla Beukers, wijnkronieken.nl

De link tussen het Sinterklaasfeest en peper- of kruidnoten is voor het eerst duidelijk te zien op prenten uit de negentiende eeuw. Daarop zien we bijvoorbeeld de goedheiligman strooien met snoepgoed, waaronder brokjes koek. Recepten voor koekjes die ‘peepernoten’ werden genoemd, waren er echter al langer, maar dan zonder een link met het Sinterklaasfeest zoals wij dat nu vieren.

Oud recept

Een van de oudste recepten voor dergelijke koekjes staat in een Utrechts kookboekje, met de titel De Schrandere Stichtsche Keuken-meid. Het werd in 1754 uitgegeven door Robartus Oudemeijer, uitgever en boekhandelaar in Utrecht, gevestigd ‘schuyns over het Stadhuys’. Oudemeijer meldt op zijn voorpagina dat hij het kookboek baseerde op de verzameling recepten van een ‘voornaame mevrouwe onlangs alhier overleden.’ De recepten moeten daarom al ouder geweest zijn en deden misschien al jarenlang de ronde in de familie van deze anonieme dame.

Nieuwe trend

Zo’n kookboek was overigens een nieuwe trend in die tijd: in tal van gewesten ontstonden in de achttiende eeuw kookboeken. Ze waren zogenaamd geschreven door de keukenmeid, maar in werkelijkheid gebaseerd op een verzameling handgeschreven recepten van ‘mevrouw’. Zo was er naast de Stichtsche Keukenmeid ook een Hollandse, uit 1746, en ontstonden er later Gelderse, Friese en zelfs Belgische Keukenmeiden-boeken. In 1769 zou er bovendien in Utrecht een herdruk en forse uitbreiding van de Stichtsche Keukenmeid komen: de Nieuwe Welervarene Utrechtsche Keuken-meid, confituurmaakster en huis-doctores. Dit kookboek werd herdrukt in 1771, 1772 en 1774.

Maar hoe luidde nu dat pepernotenrecept uit de Stichtsche Keukenmeid (dat ook in de Utrechtsche Keukenmeid terecht zou komen)?

Peepernoten, hoe men die maken zal

Neemt half bloem en half suiker, en wat gestoote kaneel, nootemuskaat, cubeebe, cardemom, annys of karwe[i]zaat en wat heel fyn gesnipperde Sukadeschil; kneed dit met eijeren tot een stevig deeg, en maakt er stukjes als kleyne hazelnootjes van en laatze bakken.

Opvallend is de ‘cubeebe’, of staartpeper, een oude pepersoort. Je kunt hem tegenwoordig weer kopen in Nederland. De smaak is frisser dan die van gewone zwarte peper. Een ander opvallend ingrediënt is de sukade, die wij niet meer in onze peper- of kruidnoten doen.

Culinair historica Lizet Kruyff maakte een moderne bewerking van dit recept, je vindt het hier.

Dit verhaal is onderdeel van de serie Wat een geluk!? Daarin lees je alles over de (on)fortuinlijk verhalen uit de Utrechtse geschiedenis.

 

 

 

 

meer
meer