Verhaal

Een back-up wapen, zakmes en pronkstuk. De pugio, een soort dolk, had waarschijnlijk vele functies. In deze aflevering van Vondst van de schervendokter vertelt onze huisarcheoloog Alexander van de Bunt meer over deze dolk.

Wanneer het op het slagveld aankwam op een man-tot-mangevecht kon de soldaat naar zijn pugio grijpen om het gevecht zo snel mogelijk te beslechten. Deze pugio, een dolk met een tweesnijdend blad, was waarschijnlijk bedoeld als tweede of back-up wapen. De pugio werd ook gebruikt voor hele andere doeleinden, bijvoorbeeld als zakmes of pronkwapen.

Uitrusting soldaten

De pugio werd eerst hoofdzakelijk door officieren van de hulptroepen of legionairs gedragen, later ook gewoon door de auxiliarii (hulptroepen). De standaarduitrusting van een Romeinse soldaat bestond onder meer uit wapentuig ter verdediging of aanval. Denk hierbij aan de helm (galae), schild (scutum) en de bepantsering (lorica segmentata) ter bescherming van het lichaam. Voor de aanval had een legionair een zwaard (gladius), werpspeer (pilum) en dus ook de dolk (pugio) tot zijn beschikking.

Voorkeurswapen moord

Buiten het Romeinse leger werden gesierde dolken gedragen door ambtenaren, afhankelijk van hun functie en rang. Sommigen droegen verborgen dolken tegen onvoorziene omstandigheden. De pugio was onder andere het voorkeurswapen voor moorden en zelfmoord. Zo gebruikten bijvoorbeeld de samenzweerders tegen Julius Ceasar pugiones om hem neer te steken.

Zelf betalen

Onder keizer Augustus werd het Romeinse leger gestandaardiseerd. Toch bleven de uitrustingsstukken van de verschillende milities sterk variëren, omdat ze deze zelf moesten bekostigen. Dit gold dus ook voor de pugio. Aan de staat en de kwaliteit van de uitrusting van een Romeinse soldaat kon je dus zien hoe welvarend deze soldaat was, en of hij het belangrijk vond om te investeren in zijn uitrusting. 

Bij de sanering van de gasfabriek aan de Oranjestraat (1988-1998) in Woerden hebben amateurarcheologen zeer veel vondsten uit de Romeinse tijd gedaan. Topstukken zijn onder meer twee complete dolken, waarvan één met een schede. Deze zijn gevonden door Andre van der Ende.

Ook iets gevonden in de provincie Utrecht?

Bij het Meldpunt Archeologie voor de provincie Utrecht van Landschap Erfgoed Utrecht kunnen experts je meer vertellen over je vondst. Meldingen dragen bij aan het inzicht en behoud van archeologisch erfgoed. Neem daarom gerust contact op met het meldpunt, dat kan via  meldpunt.archeologie@landschaperfgoedutrecht.nl en telefonisch via 030 220 5534.

meer
meer