Verhaal

De eerste Utrechtse kerken, gesticht door bisschop Willibrord, zijn helaas vandaag de dag niet meer te zien. De Sint-Salvatorkerk is in de 16de eeuw afgebroken en op - of vlakbij - de plaats van de eerste Sint-Maartenskerk staat nu de Utrechtse Dom. Maar welke kerk was nu de kathedraal waar Willibrord zijn bisschopszetel hield?

Het lijkt erop dat de Salvatorkerk of Oud-Munsterkerk lange tijd de hoofdkerk van Utrecht is geweest. Hier vonden de belangrijkste rituelen plaats, zoals de doop, en verder diende het gebouw als grafkerk voor de bisschoppen. Vanaf de achtste eeuw, als Bonifatius waarnemend bisschop is, moet de Salvatorkerk zijn positie met de Sint-Maartenskerk delen. Samen vormen de kerken dan een 'dubbelkathedraal', maar nu met de Maartenskerk als hoofdkerk. In de 10de eeuw dient de Salvatorkerk ook niet langer meer als grafkerk voor bisschoppen.

Bron

Een belangrijke bron in de discussie over de bisschopszetel van Bonifatius  is de brief die Bonifatius in 753 stuurt aan de paus in Rome. Hierin stelt hij:

Nu echter maakt de bisschop van Keulen aanspraak op deze bisschopszetel van de genoemde door paus Sergius gewijde bisschop Clemens en stelt dat die hem toekomt vanwege de fundamenten van de door heidenen verwoeste kleine kerk, die Willibrord tot op de grond verwoest in de burcht Utrecht heeft aangetroffen en eigenhandig van de grond af heeft herbouwd en aan de heilige Martinus gewijd.’   bron: Winfred Bonifatius in zijn brief aan paus Stefanus II, 753.

Klooster

Willibrords' biograaf, de 12de-eeuwse Thiofried van Echternach, vertelt dat Willibrord in Utrecht een kloosterkerk aan de oever van de Rijn bouwde, die gewijd was aan het Heilig Kruis en aan Maria. Hier zou Willibrord zijn bisschopszetel (cathedra) en een bedehuis (klooster) voor zijn metgezellen hebben gevestigd. Aangezien het huidige Domplein in die tijd vlak aan de Rijn lag, kan dit kerkencomplex inderdaad op deze plek hebben gelegen.

Heilig-Kruiskapel

Behalve de brief van Bonifatius en de biografie van Thiofried spelen ook de opgegraven fundamenten van de zogeheten Heilig-Kruiskapel een rol in de kathedraalkwestie. Deze kruisvormige kapel lag op het Domplein tussen de huidige gotische Dom en de romaanse Salvatorkerk. Bedoelde biograaf Thiofried met zijn beschrijving deze kleine kapel, toen hij meldde dat Willibrords' stichting gewijd was aan het Heilig Kruis? Of was hij in de war met de Sint-Salvatorkerk, die aan de Verlosser en Maria was gewijd?

Informatie

Periode: Vroege Middeleeuwen (500 - 1000)
Regio: Regio Utrecht
Plaats: Utrecht
Tags: Willibrord, Bonifatius

Op de kaart

meer

verhalen

meer