Verhaal

Vanaf de late middeleeuwen trokken generaties schilders uit de Nederlanden naar Italië om de resten van de klassieke oudheid en de meesterwerken van kunstenaars als Raphael en Michelangelo te bestuderen. Ook Woerdense schilders maakten deze reis. Onder wie Herman van Swanevelt, die er zelfs twaalf jaar bleef plakken, en Leo Gestel.

Auteur: Stadsmuseum Woerden

De reis naar Italië was in vroeger tijden een hele onderneming. Wie voldoende geld had, liet zich per boot of postkoets vervoeren, maar menig kunstenaar legde delen van de route te voet af. De reis nam al snel enkele maanden in beslag. De meeste kunstenaars trokken richting Rome. Immers, nergens zijn zoveel antieke ruïnes en beeldhouwwerken te vinden als daar.

Vertier in Italië

Schilder Herman van Swanevelt (1603-1655) verbleef van 1629 tot 1641 in Rome. Hij sloot zich daar aan bij de Bentvueghels, een kunstenaarsgenootschap dat de belangen van de leden behartigde, maar vooral ook vertier bood. De bijeenkomsten bestonden uit maaltijden, drinkgelagen en inwijdingsfeesten in herbergen. Alle leden kregen na een inwijdingsritueel een toepasselijke bijnaam. Zo stond Van Swanevelt bekend als de Eremiet, de kluizenaar, omdat hij graag bij afgelegen ruïnes werkte. Herman van Swanevelt maakte in Rome furore met zijn lommerrijke landschappen. Een deel van deze schilderijen bevindt zich inmiddels in grote museale collecties over de hele wereld.

Herman werd in 1603 in Woerden geboren en was aan moederszijde de achterachterkleinzoon van de beroemde, 16de-eeuwse Leidse schilder Lucas van Leyden. Hermans vader was kuiper, een ambachtsman die houten vaten en tonnen maakte. Het ouderlijk huis stond aan de Oude Rijn in Woerden, in het gebied waar nu de Bonaventurakerk staat. Herman had vier broers en drie zussen, waarvan er één ook schilder was en bijverdiende met het beletteren van wapenborden en vergulden van torenhanen.

Contouren en contrast

In 1923, driehonderd jaar na Swanevelt, trok Leo Gestel (1881-1941) met zijn vrouw en een aantal schildersvrienden door Italië. Hij verbleef op Sicilië, maar was ook geruime tijd aan de Amalfikust, waar hij tekeningen van Positano maakte. Het stadje is tegen de rotsachtige kust gebouwd en op bijna alle werken is te zien hoe kronkelige straatjes met trappen omhoog en omlaag lopen. Anders dan veel andere kunstenaars, lijkt Gestel niet zozeer gefascineerd door het Italiaanse licht als wel door de contouren van steden en het contrast tussen de witte huizen en beschaduwde stegen.

Leo Gestel werd op 22 november 1881 als Leendert geboren in Woerden. Zijn vader, Willem Gestel, was huis- en decoratieschilder en daarnaast directeur van de Avondtekenschool. Al tijdens de lagere school wist Leo dat hij kunstenaar wilde worden en tijdens zijn jeugd hielp hij al mee in het bedrijf van zijn vader. Vader Willem was het niet eens met de ambities van zijn zoon en dwong hem een opleiding tot tekenleraar te volgen in Amsterdam.  Uiteindelijk vestigde Leo zich in 1904 tóch als vrij kunstenaar in Amsterdam.

In de tentoonstelling ‘Primavera, Nederlandse kunstenaars in Italië’ in Stadsmuseum Woerden is werk van beide kunstenaars te zien, naast dat van tijdgenoten zoals Matthias Withoos, Casper van Wittel, Pieter van Bloemen, Isaac Israels, Hendrik Jan Wolter, Willem van den Berg en vele anderen.

Dit verhaal is onderdeel van de serie Als je niet reist, kom je nergens. Daarin gaan we door verhalen onderweg in de provincie Utrecht. Op welke manier reisde men in de afgelopen eeuwen in en door de provincie Utrecht? Wie trokken er rond er en wat heeft al die beweging gedaan met het Utrechtse landschap? Het komt allemaal aan bod.

meer
meer