Thema

Buitenplaatsen spreken tot de verbeelding door hun vaak mooie ligging, elegante gebouwen, romantische tuinen en sfeer van macht, roem en rijkdom. Met liefst 285 stuks is Utrecht de provincie met de meeste buitenplaatsen, met name gelegen langs de Vecht en op de Utrechtse Heuvelrug.

Vanaf de 17de eeuw trokken de welgestelde burgers naar buiten: de nieuwe elite van vermogende Amsterdamse ondernemers en bestuurders ontvluchtte in de zomer de stinkende stad met zijn open riolen. Misschien huurden zij aanvankelijk een 'herenkamer' in een boerderij, of kochten zij een boerderij en breidden die uit tot luxe zomerverblijf. Ook een herberg, een oud kasteel of klooster - of de ruïne ervan - kon een goed begin zijn. Later bouwden zij echter ware lusthoven, met paradijselijke tuinen omringd.

Bouwgolf

De ligging van het huis aan vaarwater was belangrijk; de trekschuit was immers het vervoer van die dagen. Ook de Vechtstreek was zo goed bereikbaar. In Maarssen bouwde de invloedrijke Joan Huydecoper in 1628 buitenplaats Goudestein. Toen anderen hem volgden, kocht hij snel meer grond, bouwde er huizen en verkocht ze, als een ware projectontwikkelaar. Langs de Vecht ontstond zo een bouwgolf. Toen stadhouder Willem III de hofstede Soestdijk in 1674 liet uitbouwen tot een jachtslot, trok de elite ook die kant op. Rond Utrecht stonden buitenhuizen langs de Biltse Straatweg, de Maliebaan, in Abstede, langs de Kromme Rijn, de Vaartse Rijn, de Leidsche Rijn en de Vleutense Wetering.

Statussymbool

De tuin was er vooral voor de sier. Verder waren er boomgaarden en moestuinen voor fruit en groenten en soms wat beesten. In de 16de en 17de eeuw waren Franse formele tuinen in de mode, met geometrische patronen, keurig geschoren heggen, bloemenperken, fonteinen en beelden. Vanaf de 18de eeuw kwamen de landschapstuinen naar Engels voorbeeld. Het ‘buiten’ was ook een statussymbool, het tastbare bewijs van smaak en rijkdom. Men wilde elkaar zien en gezien worden. Vandaar de theekoepels aan het water.

Engelse tuinmode

De Utrechtse Heuvelrug was met name in de 19de eeuw populair als vestigingsoord. De grond was er goedkoop en het landschap heuvelachtig, wat paste bij de populaire Engelse landschapstuinen. Al snel kwamen er betere wegen en ook trein en tram ontsloten het gebied. In tijden van economische neergang zijn veel van deze huizen afgebroken. De buitenplaatsen die bleven, zijn particulier bewoond, of in gebruik bij bedrijven en instellingen, een enkele keer als stadhuis of museum.


bij jou in de buurt

Utrecht

Amerikanen in Soesterberg

Soesterberg
Utrecht

De bewoners van Kasteel Amerongen

Margaretha Turnor
Utrecht

De Bataafse Revolutie (1795)

Franse bezetting
Amersfoort

Het Belgenmonument

Eerste Wereldoorlog
Utrechtse Heuvelrug

Buitenplaatsen - de trek naar de Heuvelrug

Buitenplaatsen
Binnenstad

De Bataafse opstand

Romeinen
Utrechtse Heuvelrug

De Engelse landschapstuin

Buitenplaatsen
Utrecht

De Stijl, 100 jaar jong

Rietveld Schröderhuis
Utrecht

De nachtmerrie van Wijk C

volksbuurten
Amersfoort

Eemlandse moderne kunstenaars

kunstenaars
Utrecht

Experimenteren met democratie

Schimmelpenninck
Nieuwegein

Gevecht bij Vreeswijk

Willem V
Utrechtse Heuvelrug

Genieten van een sigaar van eigen bodem

Amerongen
Woerden

Gebouwen op het boerenerf

boerderijen
Oudewater

Heksen testen in Oudewater

Heksenwaag
Utrechtse Heuvelrug

Huis Sparrendaal te Driebergen

Stichtse Lustwarande
Houten

Het leven op een fort

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
De Ronde Venen

Het leven op de buitenplaats

Buitenplaatsen
Oudewater

Hennep uit Rusland

Touw
Binnenstad

De Hofbeer: Utrecht bespot

belasting
Woerden

Italiaanse inspiratie

schilderkunst
De Ronde Venen

Kunstenaars ontdekken de Vechtstreek

schilderkunst
Oudewater

Knotbomen

Knotboom
Veenendaal

Mensen en machines in Veenendaal

Huisindustrie
Bunnik

Nieuwe Hollandse Waterlinie: Utrecht beschermd

Nieuwe Hollandse waterlinie
Utrecht

Nieuw leven voor de forten

Nieuwe Hollandse waterlinie
Amersfoort

Op de vlucht voor de oorlog

Eerste Wereldoorlog
Oudewater

Onrust in Oudewater

Hennep
Oudewater

Oudewater verrijst uit de as

Touwindustrie
Bunnik

Prachtheggen

heggen
Oudewater

Plaats delict Utrecht: De Oudewaterse Moord

Plaats delict Utrecht
Utrecht

Rietveld Schroderhuis, icoon van De Stijl

Rietveld Schröderhuis
Utrechtse Heuvelrug

Snuiven en roken

tabak
Utrecht

Spaanse heersers in Utrecht

Karel de Vijfde
Binnenstad

Sint Maarten

domkerk
Utrechtse Heuvelrug

Sporen door de Stichtse Lustwarande

stoomtram
Loenen

Theekoepels

Buitenplaatsen
Nieuwegein

Het trauma van Jutphaas

Utrechters in oorlog en vrede
Utrecht

Universiteit Utrecht: kennis in beweging

Anna Maria van Schurman
Wijk bij Duurstede

De uitdaging van het Utrechtse landschap

Germania Libera
Lopik

Utrecht Weidevogelland

open landschap
Utrecht

Utrecht als filmhoofdstad van Nederland

Nederlands Film Festival
Utrecht

De verbouwingen en restauraties van Kasteel de Haar

Etienne van Zuylen van Nijevelt
Utrecht

Verkeer in beweging

Utrechtse Heuvelrug
Utrechtse Heuvelrug

Vreemdeling in zijn eigen tijd

Maarten Maartens
Utrecht

Vrede van Utrecht

Vrede van Utrecht
Bunschoten

Water op de wal

Watersnood
Woudenberg

Wederopbouwboerderijen Woudenberg

Wederopbouwboerderij
Zeist

Op pad met Gilde Zeist

Buitenplaatsen
Soest

Drama in Baarn: het Lot van Loterijman

Utrechters in oorlog en vrede
Utrecht

Nieuwegein in de Tweede Wereldoorlog

Utrechters in oorlog en vrede
Utrecht

Filmavond op Kasteel Amerongen

Buitenplaatsen
Maarssen

Belle van Zuylen-dag

Buitenplaatsen
Utrechtse Heuvelrug

Expositie Op de vlucht!

Utrechters in oorlog en vrede
Maarssen

De Vecht – ons pronkstuk!

Buitenplaatsen
Utrecht

Help, de Keizer komt!

Eerste Wereldoorlog
Houten

Forten van Boven

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
Vianen

Kroonjuwelen van Jan Blanken

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
Leusden

Wandeling natuurgebied De Schammer over Waterhuishouding en Grebbelinie

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
Zeist

Filmpremière: Van Utrecht naar Seijst

Als je niet reist, kom je nergens
Utrechtse Heuvelrug

Fietsroutes Eerste Wereldoorlog

Eerste Wereldoorlog
Utrechtse Heuvelrug

Klompenpad Aderwinkelpad

Utrechtse Heuvelrug

Klompenpad Cotlandenpad

Utrechtse Heuvelrug

Klompenpad Stoetwegenpad

Utrechtse Heuvelrug

Amerongen Inspireert

Amersfoort

Archief Eemland

Eerste Wereldoorlog
Soest

Boerderij Het Gagelgat

Boerderijen en Erven
De Bilt

Boerderijen Stichting Utrecht (BSU)

Boerderijen en Erven
Vleuten-De Meern

Castellum Hoge Woerd

Buitenplaatsen
Binnenstad

Domkerk

Binnenstad

DOMunder

Woudenberg

Educatief Centrum Grebbelinie Woudenberg-Scherpenzeel

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
De Ronde Venen

Fort bij Abcoude

Oudewater

Hoeve Willeskop

Boerderijen en Erven
Utrechtse Heuvelrug

Huis Doorn

Eerste Wereldoorlog
Utrecht

Kasteel Amerongen

Eerste Wereldoorlog
Vleuten-De Meern

Kasteel de Haar

Neogotiek in Utrecht
Loenen

Kasteel Loenersloot

Buitenplaatsen
Wijk bij Duurstede

Museum Dorestad

Soest

Nationaal Militair Museum

Eerste Wereldoorlog
Utrechtse Heuvelrug

Oudheidkamer Doorn

Utrecht

SABINE

Rhenen

Stichting De Greb

Utrechters in oorlog en vrede
Vianen

Stichting Honswijk Everdingen

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
Maarssen

Streekmuseum Vredegoed

Boerderijen en Erven
Maarssen

Vechtstreekmuseum

Buitenplaatsen
Utrechtse Heuvelrug

Von Gimborn Arboretum

Buitenplaatsen
Bunnik

Waterliniemuseum Fort bij Vechten

Waterlinies: grootste monumenten van Nederland
Utrecht

Stadsavonturen

Buitenplaatsen
Utrechtse Heuvelrug

Historische moestuin Bartimeus

Buitenplaatsen
Leusden

Kamp Amersfoort

Utrechters in oorlog en vrede
De Bilt

Spelletjesboek

Als je niet reist, kom je nergens
meer